Een theaterervaring begint buiten de schouwburg. Bij de juiste kijktools en de nodige omkadering. Elke leerling die komt kijken naar de voorstelling the beach van hetpaleis en kunstenares Sarah Vanhee neemt daarom vooraf deel aan een workshop van jeugdcentrum BAZZZ. Duik mee in het hoe, wat en waarom van die samenwerking.

De omkadering bij de voorstelling the beach is een duidelijk voorbeeld van de visie op educatie die leeft in hetpaleis. Dat zegt ook educatief medewerker Brechtje Van Bel: "Bij ons maakt het educatieve team deel uit van het artistieke team. De workshops en omkadering die wij ontwikkelen, sluiten heel nauw aan bij wat er op het podium te zien is."

Bij hetpaleis is dus het kijken naar kunst belangrijk, maar ook het léren kijken naar die kunst. Net als zelf dingen doen – zoals spelen, ontdekken, reflecteren. Volgens Brechtje probeert hetpaleis niet iedereen tot kunstenaar op te leiden, maar wel tot toeschouwer. "Bij een workshop voor een hedendaagse dansvoorstelling van kabinet k ontdekten leerlingen bijvoorbeeld wat het is om zelf te dansen. Door hedendaagse dans eerst te voelen in hun lichaam, beleefden ze een andere kijkervaring. Met meer inzicht in het medium en meer respect voor de performers op het podium."

Iets gelijkaardigs doet hetpaleis nu voor the beach. Die voorstelling gaat over all things seksualiteit, intimiteit en verlangen, en is bovendien geen rechttoe rechtaan klassiek theater. Daarom kiest hetpaleis ervoor om de klassen uit het vijfde en zesde middelbaar vooraf verplicht een workshop te laten volgen. Zo komt elke leerling voorbereid naar een schoolvoorstelling – zowel op de vorm ervan, als op de inhoud. 

the beach: een voorstelling uit noodzaak

Kunstenares, performer en auteur Sarah Vanhee was voor haar werk bodies of knowledge op bezoek in twee Brusselse middelbare scholen. Ze vroeg aan de leerlingen welke kennis zij misten. Het antwoord was overweldigend unaniem, en onthulde aan Sarah een noodzaak. Bijna elke jongere had behoefte aan meer ‘kennis’ over intimiteit en seksualiteit. Het betekende de vonk voor haar volgende werk, en haar eerste samenwerking met hetpaleis.

Brechtje: "Sarahs visie op makers en het kunstenaarschap sluit nauw aan bij hoe hetpaleis kijkt naar mensen, kinderen en jongeren. Er bestaat niet zoiets als 'de kunstenaar' of 'de jongere'." Daarom spelen onderzoek en cocreatie ook zo’n belangrijke rol in Sarahs artistieke praktijk.  In een essay zegt Sarah daar zelf het volgende over: "Een van de redenen waarom ik ervoor koos om kunstenaar te worden, is omdat ik niet maar één persoon wil zijn. Ik wil niet beperkt worden tot één realiteit, of tot de dominante realiteiten die mij worden voorgeschoteld. Ik wil mijn intuïtie, intellect en kracht kunnen gebruiken om andere realiteiten te bedenken of binnen te laten. Volgens mij moet iedereen het recht en de mogelijkheid hebben om via kunst verschillende realiteiten te creëren en zich voor te stellen. Iedereen moet de kans krijgen om meer dan één persoon te zijn."

Ze ging dus op zoek naar een gepaste vorm om samen met jongeren te werken aan een voorstelling rond seksualiteit. Dat begon met een theaterzomerweek met fotograaf Adel Setta, die diende als vooronderzoek, en mondde later uit in een scriptlabo. Uit een auditieronde kwamen tien jonge schrijvers die de diversiteit representeren van de stad waarin ze leven. Over een periode van vijf maanden vol schrijfsessies, improvisaties, gesprekken en interviews, schreven de jongeren het scenario voor the beach.

In de voorstelling zien we het verloop van een dag op het strand. Want een strand, daar komen mensen, lichamen en achtergronden samen. Op de voice-over horen we de innerlijke wereld van de jongeren op dat strand – het scenario uit het scriptlabo. Aldus Brechtje: "In die tekstwaaier valt niet één persoon te herkennen. Hij bevat juist een veelheid aan blikken en perspectieven over zelfbeeld, queer seksualiteit, misbruik, religie, fetisjisme en meer. Het zet een microfoon op wat we meestal niet te horen krijgen. In de associatieve voorstelling belichamen elf performers die innerlijke monoloog, als een bewegend schilderij." 

Omdat op het podium niet de jongeren staan die de tekst schreven, is de voorstelling ook niet autobiografisch. "Wat er wordt gezegd, is niet de waarheid," zegt Brechtje. "Vanuit hetpaleis vinden we het belangrijk om kinderen en jongeren te laten spelen op scène, omwille van de representatie en de herkenning. Zo ontdekken leeftijdsgenoten dat dit een mogelijkheid is: op een podium staan. Maar dat houdt langs de andere kant ook in dat het een jong publiek nóg kritischer kan maken. Dus ook om onze performers te beschermen, is omkadering vooraf van belang."

De voorstelling wil niet provoceren, maar wel grenzen verleggen. Een echte conversatiestarter. Om die conversatie zinvol en respectvol te laten verlopen, zocht hetpaleis de samenwerking op met jeugdcentrum BAZZZ.

BAZZZ vs. biologie

Het is geen verrassing dat jongeren op zoek zijn naar meer informatie en gesprekken over seksualiteit. Seksuele opvoeding op school blijft meestal beperkt tot de biologische aspecten en de risico’s. Dat jongeren via hun smartphone ook gemakkelijk in contact komen met pornografie en misinformatie, helpt niet aan het doorbreken van taboes. Integendeel. 

Die specifieke en kwetsbare thematiek vraagt om een bepaalde expertise, en die vond hetpaleis bij BAZZZ.

BAZZZ is een jeugdcentrum in Berchem, dat jongeren uit heel Antwerpen bereikt. Hun workshop Liefde enzo wordt zelfs tot ver buiten de stadsgrenzen geboekt. Hun team heeft dan ook door de jaren heen een doeltreffende werkvorm ontwikkeld om met jongeren te praten over seksualiteit. 

Margo Huygen, communicatiemedewerker bij BAZZZ, vertelt hoe zij in hun workshops op scholen afstand nemen van het biologische. ‘In de lessen biologie gaat het over menstruatie en soa’s, terwijl wij het echt hebben over het emotionele aspect van seksualiteit. Hoe stel je grenzen? Hoe ziet een toxische relatie eruit?’

"BAZZZ begon als een reguliere jeugdwerking, maar gaandeweg zijn wij meer en meer inhoudelijke dingen gaan doen. Zo organiseren we discussiefora onder de naam meetingpoints, waarin jongeren serieus genomen worden en de ruimte krijgen om te praten over politiek, gender, islam, migratie, solidariteit en meer. We hebben ook het project YMAGE, Young Muslims About Gender, of manhoods en sisterhoods, aparte avonden voor jongens en meisjes, om een extra safe space te creëren."

"Daarnaast geven we vormingen aan professionals en leerkrachten. Ze hebben we een train de trainer-vorming voor leerkrachten over het bespreekbaar maken van taboes. Én we zetten volop in op mentaal welzijn, onder andere met een gratis inhouse psycholoog."